Rüşvet suçu TCK m. 252’de düzenlenmiştir. İlgili maddeye göre rüşvet suçu,
“Rüşvet
Madde 252- (Değişik: 2/7/2012-6352/87 md.)
(1) Görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması için, doğrudan veya aracılar vasıtasıyla, bir kamu görevlisine veya göstereceği bir başka kişiye menfaat sağlayan kişi, dört yıldan oniki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması için, doğrudan veya aracılar vasıtasıyla, kendisine veya göstereceği bir başka kişiye menfaat sağlayan kamu görevlisi de birinci fıkrada belirtilen ceza ile cezalandırılır.
(3) Rüşvet konusunda anlaşmaya varılması halinde, suç tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur.
(4) Kamu görevlisinin rüşvet talebinde bulunması ve fakat bunun kişi tarafından kabul edilmemesi ya da kişinin kamu görevlisine menfaat temini konusunda teklif veya vaatte bulunması ve fakat bunun kamu görevlisi tarafından kabul edilmemesi hâllerinde fail hakkında, birinci ve ikinci fıkra hükümlerine göre verilecek ceza yarı oranında indirilir.
(5) Rüşvet teklif veya talebinin karşı tarafa iletilmesi, rüşvet anlaşmasının sağlanması veya rüşvetin temini hususlarında aracılık eden kişi, kamu görevlisi sıfatını taşıyıp taşımadığına bakılmaksızın, müşterek fail olarak cezalandırılır.
(6) Rüşvet ilişkisinde dolaylı olarak kendisine menfaat sağlanan üçüncü kişi veya tüzel kişinin menfaati kabul eden yetkilisi, kamu görevlisi sıfatını taşıyıp taşımadığına bakılmaksızın, müşterek fail olarak cezalandırılır.
(7) Rüşvet alan veya talebinde bulunan ya da bu konuda anlaşmaya varan kişinin; yargı görevi yapan, hakem, bilirkişi, noter veya yeminli mali müşavir olması halinde, verilecek ceza üçte birden yarısına kadar artırılır.
(8) Bu madde hükümleri;
a) Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları,
b) Kamu kurum veya kuruluşlarının ya da kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının iştirakiyle kurulmuş şirketler,
c) Kamu kurum veya kuruluşlarının ya da kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının bünyesinde faaliyet icra eden vakıflar,
d) Kamu yararına çalışan dernekler,
e) Kooperatifler,
f) Halka açık anonim şirketler,
adına hareket eden kişilere, kamu görevlisi sıfatını taşıyıp taşımadıklarına bakılmaksızın, görevlerinin ifasıyla ilgili bir işin yapılması veya yapılmaması amacıyla doğrudan veya aracılar vasıtasıyla, menfaat temin, teklif veya vaat edilmesi; bu kişiler tarafından talep veya kabul edilmesi; bunlara aracılık edilmesi; bu ilişki dolayısıyla bir başkasına menfaat temin edilmesi halinde de uygulanır.
(9) Bu madde hükümleri;
a) Yabancı bir devlette seçilmiş veya atanmış olan kamu görevlilerine,
b) Uluslararası veya uluslarüstü mahkemelerde ya da yabancı devlet mahkemelerinde görev yapan hâkimlere, jüri üyelerine veya diğer görevlilere,
c) Uluslararası veya uluslarüstü parlamento üyelerine,
d) Kamu kurumu ya da kamu işletmeleri de dahil olmak üzere, yabancı bir ülke için kamusal bir faaliyet yürüten kişilere,
e) Bir hukuki uyuşmazlığın çözümü amacıyla başvurulan tahkim usulü çerçevesinde görevlendirilen vatandaş veya yabancı hakemlere,
f) Uluslararası bir anlaşmaya dayalı olarak kurulan uluslararası veya uluslarüstüörgütlerin görevlilerine veya temsilcilerine,
görevlerinin ifasıyla ilgili bir işin yapılması veya yapılmaması ya da uluslararası ticari işlemler nedeniyle bir işin veya haksız bir yararın elde edilmesi yahut muhafazası amacıyla; doğrudan veya aracılar vasıtasıyla, menfaat temin, teklif veya vaat edilmesi ya da bunlar tarafından talep veya kabul edilmesi halinde de uygulanır.
(10) Dokuzuncu fıkra kapsamına giren rüşvet suçunun yurt dışında yabancı tarafından işlenmekle birlikte;
a) Türkiye’nin,
b) Türkiye’deki bir kamu kurumunun,
c) Türk kanunlarına göre kurulmuş bir özel hukuk tüzel kişisinin,
d) Türk vatandaşının,
tarafı olduğu bir uyuşmazlık ya da bu kurum veya kişilerle ilgili bir işlemin yapılması veya yapılmaması için işlenmesi halinde, rüşvet veren, teklif veya vaat eden; rüşvet alan, talep eden, teklif veya vaadini kabul eden; bunlara aracılık eden; rüşvet ilişkisi dolayısıyla kendisine menfaat temin edilen kişiler hakkında, Türkiye’de bulundukları takdirde, resen soruşturma ve kovuşturma yapılır.” Olarak tanımlanmıştır.
Rüşvet suçu ile ilgili kanun metni uzun olduğu için birden fazla önemli detay bulunmaktadır. Bu suçla ilgili tutukluluk süresi en çok 2 yıldır. Zorunlu hallerde ise 3 yıl daha uzatılabilir. Yani toplam tutukluluk süresi 5 yıla kadar uzatılabilecektir. Bu süreye kanun yolunda geçen süre dahil değildir. Rüşvet suçu ile ilgili CMK m.128 uyarınca kişilerin hak, alacak ve diğer malvarlığı değerlerine el konulabilir. Bu suçla ilgili kaçak sanığın duruşmaya gelmesini sağlamak amacıyla Türkiye’de bulunan mallarına, hak ve alacaklarına el konulabilir. Bu malların idaresi için kayyım atanabilir. Ayrıca, rüşvet suçunda zincirleme suç hükümleri uygulanabilecektir.
Rüşvet suçunda rüşvet alma bakımından fail kural olarak kamu görevlisi, rüşvet veren bakımından ise herhangi bir kimsedir. Rüşvet suçunda çıkar temin eden ve alan şeklindeki iki tarafı da suç failidir. Rüşvet teklifinin kabul edilmemesi durumunda ise yalnızda rüşvet teklifini eden fail olacaktır. Mağdur ise toplumu oluşturan herkestir.
Rüşvet suçunda failin yedinci fıkrada sayılan; yargı görevini yapan, hakem, bilirkişi, noter veya yeminli mali müşavir olması suçun nitelikli halini oluşturmaktadır. 5. Fıkrasına göre kamu görevlisi olup olmadığına bakılmaksızın rüşvetin teklifi anlaşma sağlanması veya menfaatin temini hususlarında aracılık yapan kişi müşterek fail kabul edilmektedir.
Rüşvet suçunun tanımı uyarınca kamu görevlisinin hukuka uygun, yani haklı veya hukuka aykırı, yani haksız, bir işin yapılması veya yapılmaması için menfaat temin etmek amacıyla anlaşmaya varılması durumunda suç tamamlanmış sayılmaktadır.
Rüşvet suçu kasten işlenebilir, suçun taksirle işlenme imkânı bulunmamaktadır.
Rüşvet Suçunda Dinleme Yapılabilir Mi?
Rüşvet suçuyla ilgili CMK m.135 uyarınca dinleme, kayda alma ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi koruma tedbirine başvurulabilir. Yine bu suçla ilgili CMK m.140 uyarınca teknik araçlarla izleme, ses veya görüntü kaydı alabilme koruma tedbiri uygulanabilecektir.
Rüşvet Suçunda Zamanaşımı Ne Kadardır?
Bu suç için olağan dava zamanaşımı 15 yıldır. Ancak, rüşvet suçu yurtdışında işlenirse ( 4. Fıkra hariç) TCK m.66/7 uyarınca zamanaşımı uygulanmayacaktır.
Rüşvet Suçunda Etkin Pişmanlık Var Mıdır?
Rüşvet suçu ile ilgili etkin pişmanlık hükmü TCK m. 254’te düzenlenmiştir. İlgili maddeye göre;
“Etkin pişmanlık
Madde 254- (1) (Değişik: 2/7/2012-6352/88 md.) Rüşvet alan kişinin, durum resmi makamlarca öğrenilmeden önce, rüşvet konusu şeyi soruşturmaya yetkili makamlara aynen teslim etmesi halinde, hakkında rüşvet suçundan dolayı cezaya hükmolunmaz. Rüşvet alma konusunda başkasıyla anlaşan kamu görevlisinin durum resmi makamlarca öğrenilmeden önce durumu yetkili makamlara haber vermesi halinde de hakkında bu suçtan dolayı cezaya hükmolunmaz.
(2) (Değişik: 2/7/2012-6352/88 md.) Rüşvet veren veya bu konuda kamu görevlisiyle anlaşmaya varan kişinin, durum resmi makamlarca öğrenilmeden önce, pişmanlık duyarak durumdan yetkili makamları haberdar etmesi halinde, hakkında rüşvet suçundan dolayı cezaya hükmolunmaz.
(3) (Değişik: 2/7/2012-6352/88 md.) Rüşvet suçuna iştirak eden diğer kişilerin, durum resmi makamlarca öğrenilmeden önce, pişmanlık duyarak durumdan yetkili makamları haberdar etmesi halinde, hakkında bu suçtan dolayı cezaya hükmolunmaz.
(4) (Ek: 26/6/2009 – 5918/4 md.) Bu madde hükümleri, yabancı kamu görevlilerine rüşvet veren kişilere uygulanmaz.” Olarak düzenlenmiştir.
Bu maddeye göre, rüşvet alan kişi durumun resmi makamlarca öğrenmeden ve rüşvet konusu eşyayı teslim etmesi halinde hakkında cezaya hükmedilmeyecektir. İkinci fıkrada ise rüşvet veren veya anlaşma sağlayan kişi durum yetkili makamlarca öğrenilmeden yetkili makamları haber ederse cezaya hükmedilmeyecektir. Yine üçüncü fıkrada ise rüşvet suçuna iştirak eden kişiler resmi makamlar öğrenmeden önce pişmanlık duyup yetkili makamları haberdar etmesinde bu suçtan dolayı ceza verilmeyecektir.
Rüşvet Yüz Kızartıcı Suç Mudur?
Hukukumuzda yüz kızartıcı suç olarak belirlenen suç türü yoktur. Toplumdaki yüz kızartıcı suç algısının temel dayanağı ise 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun devlet memurluğuna alınacaklar için belirlenen ilgili kanunun 48. maddesindeki sayılan suçlardır. Rüşvet suçu ise ilgili kanunda sayılan suçlardan biridir. Bu sebeple, rüşvet suçunun halk arasında yüz kızartıcı suç kategorisine girdiğini düşünmekteyiz.
Rüşvet Suçu Uzlaşma Kapsamında Mıdır?
Hukukumuzda uzlaşma, suçun mağduru ile suç şüphelisinin anlaşması sonucunda ceza yargılamasının sona ermesidir. İlgili suç, şikâyete tabi değildir. Rüşvet suçu ise Türk Ceza Kanunu’nun dördüncü kısmı olan millete ve devlete karşı suçlar ve son hükümler kısmında düzenlenmiştir. Yani rüşvet suçu kamu idaresinin güvenilirliğine ve işleyişine karşı suçlardandır. Bu sebeple, rüşvet suçu uzlaşma kapsamında değildir.
Rüşvet Suçunda Zincirleme Suç Hükümleri Uygulanır Mı?
Zincirleme suç TCK m. 43’te düzenlenmiştir. Rüşvet suçu için de zincirleme suç hükümleri uygulanacaktır. Zincirleme suçta ise, bir suç işleme kararının icrası kapsamında, değişik zamanlarda bir kişiye karşı aynı suçun birden fazla işlenmesi durumunda, bir cezaya hükmedilir. Ancak bu ceza, dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır. Bir suçun temel şekli ile daha ağır veya daha az cezayı gerektiren nitelikli şekilleri, aynı suç sayılır.
Avukatın kaleminden rüşvet suçu ile ilgili bu metin özet formatında olup hukuki güvence sağlamamaktadır. Yaşadığınız hukuki uyuşmazlıkla ilgili ayrıntılı bilgi ve destek almak için bize ulaşabilirsiniz.
