Taşeron düzenlemesi, bir işverenin kendi asıl işine yardımcı nitelikteki veya uzmanlık gerektiren işleri başka bir işverene yaptırmasına dayanır. Bu ilişkide taşeron işçisi hizmetini sunan taraftır; ancak alacaklarını kime yönelteceği, hangi korumalardan yararlanacağı ve muvazaa gibi özel durumların hukuki sonuçları uygulamada sıkça sorun doğurur. Bu sayfa, taşeron işçisinin sahip olduğu hakları ve asıl işverenin bu haklardaki sorumluluğunu İş Kanunu çerçevesinde ele almaktadır.
Asıl İşveren – Alt İşveren İlişkisi Nedir?
İş Kanunu’nun düzenlediği asıl işveren–alt işveren ilişkisinde iki ayrı işveren bulunur: işyerinde esas faaliyeti yürüten asıl işveren ve bu işyerinde belirli bir iş için işçi çalıştıran alt işveren (taşeron). Alt işveren, asıl işverenin işyerinde iş alan ve kendi işçilerini bu alanda çalıştıran bağımsız bir işverendir.
Kanun bu ilişkiyi sıkı koşullara bağlamıştır. Asıl işin bölünerek alt işverene verilmesi yalnızca işin bir bölümünün teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektirdiği durumlarda ya da asıl işe yardımcı işlerde mümkündür. Asıl işin tamamının taşerona bırakılması ya da asıl işverenin işçiyi işten çıkararak aynı işi taşeron aracılığıyla sürdürmesi, aşağıda ele alınan muvazaa sonucunu doğurur.
Taşeron işçisi, sözleşmesel olarak alt işverenin işçisidir; ücretini, sigorta primini ve özlük haklarını öncelikle alt işverenden talep eder. Ancak asıl işverenin bu ilişkide tamamen devre dışı kalması hukuki açıdan mümkün değildir: asıl işveren, belirli alacaklar bakımından kanuni sorumluluk altına girmektedir.
Taşeron İşçisi Alacağını Kimden Talep Edebilir?
Taşeron işçisi, ilgili işyeri ile bağlantılı işçilik alacakları için hem alt işverene hem de asıl işverene başvurabilir (İş Kanunu m.2/6). İkisi arasındaki hukuki bağ, müteselsil sorumluluk ilkesidir.
Asıl İşverenin Müteselsil Sorumluluğu
İş Kanunu uyarınca asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı alt işverenle birlikte müteselsilen sorumludur. Bu sorumluluk geniş kapsamlıdır: ücret, fazla mesai, hafta tatili, yıllık izin ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri gibi kanundan veya sözleşmeden doğan ve o işyeri ile ilgili alacakları kapsar; kıdem tazminatı da bunların dışında değildir (İş Kanunu m.2/6).
Müteselsil sorumlulukta işçi, alacağının tamamını ya da bir kısmını doğrudan asıl işverenden isteyebilir; asıl işverenin “önce alt işverene git” diyerek sorumluluktan kaçınması mümkün değildir. Taşeron firmasının iflas ettiği, kapandığı veya ödeme gücünü yitirdiği durumlarda bu düzenleme taşeron işçisine pratik bir güvence sağlar.
Kıdem tazminatı da asıl işverenin sorumluluğunun dışında değildir: İş Kanunu m.2/6 uyarınca asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak kanundan ve iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur. Sorumluluğun kapsamı, işçinin o işyerinde geçirdiği çalışma dönemi esas alınarak somut olayda belirlenir.
Şirket bölünmesi gibi özel durumlarda sorumluluk ayrıca düzenlenmiştir: Türk Ticaret Kanunu m.178/3 uyarınca bölünmede eski işveren ile devralan işveren, bölünmeden önce muaccel olan işçi alacakları ile sözleşmenin sona ereceği tarihe kadar muaccel olacak alacaklardan müteselsilen sorumlu tutulur.
İşçi alacaklarının türleri ve hesaplama yöntemleri için Erzurum İşçi Alacakları Avukatı sayfasını inceleyebilirsiniz.
Muvazaalı Taşeron İlişkisinin Sonuçları
Muvazaa, taşeron düzenlemesinin görünürde kurulmasına karşın gerçekte asıl işverenin kendi işçilerini alt işveren aracılığıyla çalıştırdığı durumu ifade eder. Uygulamada en sık rastlanan tablo şudur: asıl işveren, doğrudan istihdam ettiği işçiyi işten çıkarır ve aynı işçiyi bir taşeron şirketi üzerinden, aynı işyerinde, aynı işte çalıştırmaya devam eder.
Muvazaanın tespitinde uygulamada mahkemeler; taşeronun bağımsız bir işletme kimliğine sahip olup olmadığı, asıl işverenin yönetim ve denetim yetkisini fiilen kullanıp kullanmadığı, taşeron işçilerinin asıl işverenin işçileriyle aynı koşullarda çalışıp çalışmadığı ve taşeronun ekonomik bağımsızlığı gibi hususları dikkate alır.
Muvazaa tespit edildiğinde hukuki sonuç nettir: taşeron işçisi, başından itibaren asıl işverenin işçisi sayılır. Bu durumda işçi;
- Asıl işverenin işçisi sıfatıyla tüm işçilik alacaklarını doğrudan asıl işverenden talep edebilir,
- Asıl işverene karşı işe iade davası açabilir,
- Asıl işverenin uyguladığı ücret ve sosyal haklardan eşit biçimde yararlanma hakkı kazanır,
- Kıdem süresinin başlangıcını asıl işverendeki fiili çalışma tarihine dayandırabilir.
Muvazaa iddiasını ispat yükü kural olarak işçiye aittir; ancak güçlü olgusal karinelerin varlığı hâlinde mahkemeler, tarafların sunduğu delilleri bütünüyle değerlendirerek sonuca ulaşır.
Taşeron İşçisinin Başvurabileceği Hukuki Yollar
Taşeron işçisi, alacaklarını ve haklarını korumak için birkaç farklı yola başvurabilir. Bu yolların hangisinin seçileceği; uyuşmazlığın içeriğine, işverenin durumuna ve sürece ilişkin koşullara göre belirlenir.
Arabuluculuk zorunluluğu: Kanuna, bireysel ya da toplu iş sözleşmesine dayanan işçi alacağı ve tazminat talepleri ile işe iade talepleri için dava açılabilmesi, önce arabulucuya başvurulmasını gerektirmektedir; bu başvuru dava şartıdır. Arabulucunun, görevlendirildiği tarihten itibaren kural olarak üç hafta içinde başvuruyu sonuçlandırması öngörülmüş, zorunlu hâllerde bu sürenin en fazla bir hafta uzatılmasına olanak tanınmıştır.
İşe iade yolu: Taşeron işçisi, iş güvencesi kapsamındaysa feshin geçersizliğini ileri sürerek işe iade talebinde bulunabilir. İş güvencesinden yararlanmak için işyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışıyor olması, işçinin en az altı aylık kıdeme sahip bulunması ve belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışması gerekir. Muvazaa nedeniyle asıl işverenin işçisi sayılan hâllerde uygulamada bu koşullar asıl işverenin işyeri esas alınarak değerlendirilmektedir. İşe iade talebinde arabulucuya başvuru süresi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir aydır; arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir.
Alacak davası: Ücret, fazla mesai, yıllık izin ve benzeri alacaklar için arabuluculuk zorunluluğu yerine getirildikten sonra iş mahkemesinde dava açılabilir. Asıl işveren ve alt işveren, müteselsil sorumlu oldukları alacaklar bakımından aynı davada birlikte hasım gösterilebilir.
Sendikal haklar: Taşeron işçisinin sendikal faaliyeti ya da sendika üyeliği, iş sözleşmesinin feshi için geçerli sebep oluşturmaz. Bu nedenle gerçekleştirilen fesihler hukuka aykırıdır; sendikal tazminat talep edilmesi hâlinde tazminat miktarı, işçinin bir yıllık ücreti tutarından az olamaz.
Hukuki sürecin sağlıklı yürütülmesi için belgelerin eksiksiz korunması büyük önem taşır: ücret bordroları, iş sözleşmesi, işe giriş-çıkış belgeleri, yazışmalar ve varsa şahitlik edebilecek kişilere ilişkin bilgiler uygulamada süreçte önem taşıyabilir. Erzurum’da taşeron işçisi olarak haklarınıza ilişkin hukuki değerlendirme için Erzurum İş Hukuku Avukatı sayfasından iletişime geçebilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; özellikle süreler ve başvuru koşulları zaman içinde değişebileceğinden, kesin bilgi ve kendi durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Sık Sorulan Sorular
Evet. Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı kanun gereği müteselsilen sorumludur. Taşeron firmasının kapanması, iflas etmesi veya ödeme güçlüğüne düşmesi hâlinde işçi, o işyeri ile ilgili alacaklarının tamamını doğrudan asıl işverenden talep edebilir. Asıl işveren bu sorumluluğu, taşeronun ortadan kalktığı gerekçesiyle reddedemeez.
Evet. Mahkeme taşeron ilişkisinin muvazaalı kurulduğunu belirlerse işçi, çalışmanın başından itibaren asıl işverenin işçisi sayılır. Bu durumda tüm işçilik alacakları asıl işverenden talep edilebilir; asıl işverenin uyguladığı ücret ve sosyal haklardan yararlanma hakkı doğar ve kıdem süresinin başlangıcı asıl işverende fiilen çalışılan tarihe taşınır.
Açabilir; ancak iş güvencesi koşullarının sağlanması gerekir. İşyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışıyor olması, işçinin en az altı aylık kıdeme sahip bulunması ve belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışması zorunludur. Muvazaa halinde uygulamada bu koşullar asıl işverenin işyeri esas alınarak değerlendirilmektedir. Dava açmadan önce fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması gerekir.
Asıl işverenin müteselsil sorumluluğu; ücret, fazla mesai ücreti, hafta tatili ücreti, yıllık izin ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri ile kanundan veya iş sözleşmesinden doğan diğer işçilik alacaklarını kapsar. Kıdem tazminatı da İş Kanunu m.2/6 kapsamındaki sorumluluğa dahildir; sorumluluğun kapsamı işçinin o işyerinde geçirdiği çalışma dönemine göre belirlenir.
Tüm hizmet alanlarımız ve iletişim bilgileri için Av. M. Emirhan AKDAĞ sayfamıza göz atabilirsiniz.
