İş kazası geçiren işçinin ve işverenin, kaza anından itibaren belirli adımları zamanında atması hem sağlık hem de hukuki açıdan büyük önem taşır. Bu adımların eksik ya da geç atılması, ileride hak kayıplarına zemin hazırlayabilir.
Aşağıda, iş kazasının hemen ardından yapılması gerekenler, bildirim yükümlülükleri ve delillerin nasıl korunacağı sırasıyla ele alınmıştır.
Kaza Anında ve Hemen Sonrasında İlk Adımlar
Bir iş kazası yaşandığında yapılması gereken ilk şey, yaralı kişiye derhal tıbbi müdahale sağlamaktır. Acil yardım çağrılmalı ya da kişi en yakın sağlık kuruluşuna ulaştırılmalıdır. Bu aşamada gecikilmesi hem hayati risk doğurur hem de sonraki süreçteki sağlık belgelerini zayıflatabilir.
Tıbbi müdahalenin yanı sıra kaza mahallinde şu adımlar atılmalıdır:
Kaza yerini koruma altına alın. Kaza alanı mümkünse müdahale öncesi hâliyle sabit tutulmalı; makineler, ekipmanlar ve çevre düzenine dokunulmamalıdır. İlk görüntü, sonradan delil olarak belirleyici bir işlev görür.
Fotoğraf ve video kayıtları alın. Kaza mahalli, hasarlı ekipman, fiziksel bulgular ve yaralı kişinin durumu, telefon kamerası dahil her türlü araçla belgelenmelidir. Tarih ve saat damgasına dikkat edin.
Tanıkların bilgilerini kayıt altına alın. Kazaya tanıklık eden iş arkadaşlarının adı, soyadı ve iletişim bilgileri anında alınmalıdır. Tanıklar ilerleyen süreçte ulaşılamaz hale gelebilir.
Varsa kamera kayıtlarının silinmesini önleyin. İşyerinde güvenlik kamerası mevcutsa kayıtların saklanması talep edilmeli; gerekirse yazılı olarak bildirimde bulunulmalıdır. Aksi hâlde kayıtlar üzerine yazılabilir.
Bu ilk adımlar, hem idari hem de olası hukuki süreçlerin temelini oluşturur. Sonradan düzeltilmesi güç olan eksiklikler çoğunlukla kaza anında yapılmayan bu müdahalelerden kaynaklanır.
İşverenin ve İşçinin Bildirim Yükümlülükleri
İş kazası, yalnızca kaza anındaki müdahaleyle bitmez; yasal bildirim süreçleri de en az kaza anı kadar kritiktir. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, bildirim yükümlülüğünü işçi çalıştıran işverene; kendi adına bağımsız çalışan sigortalılar bakımından ise sigortalının kendisine yüklemiştir.
İşçi cephesinde, kaza geçiren sigortalının kendisi ya da durumunun buna imkân vermemesi hâlinde yakınları veya iş arkadaşları, kazayı mümkün olan en kısa sürede işverene iletmelidir. Bu bildirimin sözlü yapılması yetmez; yazılı iz bırakacak bir yol (e-posta, tutanak, SMS) tercih edilmelidir.
SGK ve Kolluk Bildirim Süreleri
İşverenin SGK bildirimi, kazadan itibaren en geç 3 iş günü içinde yapılmalıdır. Bu süre, 5510 sayılı Kanun’un 13. maddesiyle (ayrıca 6331 sayılı Kanun’un 14. maddesiyle) belirlenmiştir; aşılması hâlinde işverene 6331 sayılı Kanun uyarınca idari para cezası uygulanabilir ve bildirim tarihine kadar sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir.
İşveren ayrıca, kazanın ağırlığından bağımsız olarak, kazayı o yer yetkili kolluk birimine (jandarma veya polis) derhal bildirmekle yükümlüdür. Bu bildirim SGK bildiriminden önce yapılmalıdır.
Bildirim süreleri ve kapsamı özetle şöyledir:
| Bildirim Türü | Süre | Muhatap |
|---|---|---|
| SGK bildirimi (işveren) | 3 iş günü içinde | Sosyal Güvenlik Kurumu |
| Kolluk bildirimi (tüm iş kazaları) | Derhal | Jandarma veya Emniyet |
| İl Müdürlüğü bildirimi (ölümlü/ağır kaza) | Derhal | Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü |
Bildirimin zamanında ve doğru yapılıp yapılmadığı, sonraki süreçlerde iş kazasının yasal olarak tanınmasını doğrudan etkiler. Kurum, bildirilen olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağına karar vermek için gerektiğinde kendi denetim memurları veya Bakanlık iş müfettişleri aracılığıyla soruşturma yaptırabilir.
İşçi açısından dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta şudur: Bildirim yükümlülüğü yalnızca işverenin değildir. İşveren bildirimi yapmaktan kaçınıyorsa ya da kasıtlı olarak geciktiriyorsa, çalışan veya yakınları doğrudan SGK’ya başvurabilir. Hak kaybı yaşanmaması için sigortalının ya da yakınlarının SGK’ya başvurusunu mümkün olan en kısa sürede yapması önerilir.
Delillerin Korunması ve Tutanak Süreci
Delillerin korunması, iş kazası sürecinde yapılan en kritik işlemlerden biridir ve sonradan telafi edilmesi mümkün olmayan fırsatları kapsar. Kaza anında alınan önlemler ne kadar güçlüyse, ilerleyen aşamalarda hak arayışı da o ölçüde sağlam zemine oturur.
Kaza tutanağı düzenleyin. İşyerinde kaza hemen ardından tutanak düzenlenmeli; tutanakta kaza yeri, tarihi, saati, olayın nasıl gerçekleştiği ve tanık bilgileri yer almalıdır. Tutanak, hem işveren hem de çalışan tarafından imzalanmalıdır. İşverenin tutanak düzenlemekten kaçındığı hâllerde bu durum da not edilmeli ve yazılı olarak talep yinelenmelidir.
Sağlık belgelerini eksiksiz saklayın. Acil servis kayıtları, doktor raporları, taburculuk evrakı, reçeteler ve sonraki tüm kontrol notları bir arada muhafaza edilmelidir. Bu belgeler hem kazanın boyutunu hem de iyileşme sürecini kanıtlar.
İş güvenliği belgelerini talep edin. Risk değerlendirme raporları, iş güvenliği eğitim kayıtları, kişisel koruyucu donanım teslim tutanakları ve benzeri belgeler işverenin yasal yükümlülüklerini ne ölçüde yerine getirdiğini ortaya koyar. Bu belgelere erişim sağlanamıyorsa talep yazılı yapılmalıdır.
Mesai ve özlük belgelerini kayıt altına alın. Ücret bordroları, iş sözleşmesi, çalışma saatleri ve sigorta bildirimleri de sürecin ayrılmaz bir parçasıdır. Bazı kazalarda sigortasız çalışma ya da eksik gün bildirimi gibi durumlar gün yüzüne çıkabilir; bu belgelerin eksiksiz tutulması hak kaybını önler.
SGK müfettişi inceleme başlatırsa tanıklar yeniden ifade verebilir; bu nedenle tanık bilgilerinin güncel tutulması önem taşır. Soruşturma sürecinde işverenin delil karartabileceği ya da ifadeleri yönlendirebileceği durumlar uygulamada karşılaşılabilen bir gerçekliktir; bu riski önceden gidermek için delillerin mümkün olan en erken aşamada güvence altına alınması gerekir.
İş kazası sürecinde izlenecek adımlar, olayın ağırlığına, çalışma biçimine (sigortalı/sigortasız) ve işverenin tutumuna göre farklılık gösterebilir. İş Kazası ve Meslek Hastalığı Avukatı sayfasında hukuki süreç ve başvuru seçenekleri hakkında daha ayrıntılı bilgiye ulaşabilirsiniz. Daha geniş kapsamlı iş hukuku uyuşmazlıkları için İş Hukuku sayfası da incelenebilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; özellikle bildirim süreleri ve başvuru koşulları zaman içinde değişebileceğinden, kesin bilgi ve kendi durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Bu konuda hukuki destek almak için Erzurum İş Hukuku Avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.
