Mahkeme kararıyla hükmedilen nafaka ödenmediğinde alacaklı taraf, hem icra yoluyla borcu tahsil ettirebilir hem de nafaka yükümlüsü hakkında tazyik hapsi kararı verilmesini talep edebilir. Bu iki yol birbirinden bağımsız işler; birini kullanmak diğerini engellemez. Bunlardan ayrı olarak, aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişi, şikâyet üzerine üç aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır (TCK m.233/1).
Nafaka borcunu ödemeyen kişi hakkında İcra ve İflas Kanunu’nun 344. maddesi uyarınca tazyik hapsi uygulanabilir. Bu bir ceza yaptırımı değil, ödemeyi sağlamaya yönelik bir icra baskı aracıdır. Ödeme gerçekleştiğinde hapis kararı kendiliğinden sona erer.
Ödenmeyen Nafaka İçin İcra Takibi Nasıl Başlatılır?
Ödenmeyen nafaka için icra takibi başlatmak, nafaka alacağının en doğrudan tahsil yoludur. Elinizdeki nafakaya ilişkin mahkeme kararı veya onaylı protokol bir ilam niteliği taşıdığından, ilamlı icra yoluna başvurulur.
Takip, nafaka alacaklısının ya da vekilinin yetkili icra müdürlüğüne icra takip talebiyle başvurmasıyla açılır. İlamların icrası her icra dairesinden talep olunabilir; takip için belirli bir yer icra müdürlüğüne başvurma zorunluluğu yoktur (İİK m.34).
Takip talebinde; nafakaya hükmeden kararın tarihi ve esas numarası, birikmiş nafaka miktarı ve işlemiş faiz, talep edilen dönem açıkça belirtilir. İcra müdürlüğü borçluya icra emri tebliğ eder ve borcun yedi gün içinde ödenmesini ister. İlamlı takipte ödeme emrine itiraz yolu yoktur; borçlu, icra emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde ancak borcun itfa veya imhal edildiğini ya da zamanaşımına uğradığını icra mahkemesine başvurarak ileri sürebilir (İİK m.32, 33).
Borçlunun banka hesaplarına, maaşına ve taşınır/taşınmaz mallarına haciz uygulanabilir. Maaş haczinde, borçlu ve ailesinin geçinmesi için icra memurunca gerekli görülen miktar ayrıldıktan sonra kalan kısım haczedilir; haczedilecek miktar maaşın dörtte birinden az olamaz (İİK m. 83). Nafaka alacaklarında kesinti oranı, somut duruma göre dörtte birin üzerinde de belirlenebilir.
Birikmiş nafaka alacağının yanı sıra takip tarihinden itibaren işleyecek faiz de ayrıca talep edilebilir. Nafaka alacaklarında uygulanan faiz oranı, yasal faiz oranıdır.
Tazyik Hapsi Nedir, Hangi Şartlarda Uygulanır?
Tazyik hapsi, nafaka yükümlüsünü ödemeye zorlamak amacıyla uygulanan bir icra baskı tedbiridir; suç karşılığı verilen bir ceza değildir. İcra ve İflas Kanunu’nun 344. maddesi, nafaka borcunu ödemeyen kişi hakkında üç aya kadar tazyik hapsi uygulanabileceğini düzenler.
Tazyik hapsinin uygulanabilmesi için şu koşulların bir arada bulunması gerekir:
Nafakaya ilişkin bir karar: Mahkeme tarafından hükmedilmiş bir nafaka kararı ya da taraflarca imzalanmış ve mahkemece onaylanmış bir protokol bulunmalıdır; nafaka hükümlerinin icrası için kesinleşme beklenmez.
İcra takibinin açılmış olması: Nafaka alacaklısının, icra dairesi aracılığıyla borçluya icra emri tebliğ ettirmiş olması gerekir.
Borcun ödenmemiş olması: Tebliğe rağmen nafaka borcunun ödenmemiş ya da kısmi ödenmiş olması, tazyik hapsi talebinin temel koşuludur.
Bu koşullar oluştuğunda nafaka alacaklısı, icra mahkemesine başvurarak tazyik hapsi kararı verilmesini talep edebilir. Karar icra mahkemesince verilir; infazı Cumhuriyet Savcılığı tarafından yürütülür.
Tazyik hapsi, her bir nafaka dönemi için ayrı ayrı uygulanabilir. Borçlu ödeme yapmadan serbest kaldığında, sonraki dönem için yeniden başvuru yapılabilir.
Şikâyet Süresi ve Yetkili Merci
Tazyik hapsi talebi için başvuru süresi, nafakanın ödenmesi gereken tarihten itibaren başlar. İcra ve İflas Kanunu’nun 347. maddesi uyarınca şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer.
Yetkili merci, nafaka takibinin yürütüldüğü icra mahkemesidir. Başvuru, icra takip dosyası numarası ve ödenmemiş dönemlere ilişkin bilgileri içeren bir dilekçeyle yapılır.
Şikâyet üzerine icra mahkemesi, borçluyu duruşmaya davet eder. Nafakaya ilişkin kararın gereğinin yerine getirilmediği anlaşılırsa üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebiyle dava açmışsa, ileri sürdüğü sebepler göz önünde bulundurularak tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir (İİK m.344).
Tazyik Hapsi Kararı Nasıl Kaldırılır?
Tazyik hapsi kararı, nafaka borcunun ödenmesiyle kendiliğinden sona erer. Bu, tazyik hapsini ceza yaptırımlarından ayıran en temel özelliktir: borçlu ödeme yaptığı anda tahliye hakkı doğar.
Tazyik hapsinin kaldırılması için borçlunun birikmiş nafaka borcunun tamamını ya da ödeme dönemlerine ilişkin o dönemin tutarını ödemesi yeterlidir. Ödemenin ardından infazın durdurulması için Cumhuriyet Başsavcılığına ya da cezaevine ödemeyi belgeleyen dekont veya makbuzun ibraz edilmesi gerekir.
Borcun tamamlanmadan kısmen ödenmesi halinde tazyik hapsi kararı devam eder. Ödeme, hapis süresinin herhangi bir anında yapılabilir; kararın kesinleşmesinden önce ödeme yapılırsa infaz hiç başlamaz.
Borçlu, icra mahkemesinin tazyik hapsi kararına karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde itiraz edebilir; itiraz üzerine verilen karar kesindir (İİK m.353). İtiraz; kararın usule aykırı olduğu, nafaka borcunun mevcut olmadığı ya da ödendiği iddiasına dayandırılabilir. İtirazın sonucu yine somut koşullara ve mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır.
Tazyik hapsi, aynı alacak dönemine ilişkin yalnızca bir kez uygulanır. Borcun ödenmesiyle sona eren hapsin ardından, yeni dönem nafakaları ödenmezse yeniden başvuru hakkı saklıdır.
Nafaka alacağına ilişkin tahsil ve icra süreçleri, aile hukukunun hem hukuki hem de teknik açıdan dikkat gerektiren alanlarından biridir. Erzurum’da nafaka davalarını ve icra süreçlerini takip eden Erzurum Boşanma Avukatı sayfasında bu konulara ilişkin daha fazla bilgiye ulaşabilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; özellikle süreler, başvuru koşulları ve mahkeme uygulamaları zaman içinde değişebileceğinden, kendi durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Konunun genel çerçevesi için Nafaka Avukatı sayfamıza göz atabilirsiniz.
